صفحه نخست

فرهنگ و هنر

اقتصادی

عمومی

حوادث

سیاسی

علم و فناوری

اجتماعی

ورزشی

اخبار
چاپ

پروتکل الحاقی شش قدرت هسته‌ای چگونه است/پروتکل الحاقی چه تعهداتی برای کشورمان خواهد داشت

پروتکل الحاقی مجموعه بازرسی‌‌ها و دسترسی‌های گسترده‌ای است که کشور اجرا کننده آن به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعطا می‌کند تا آنها بتوانند عدم‌تخطی این کشور از اصل عدم‌اشاعه هسته‌ای را بررسی کنند.

کد خبر : 24170

تاریخ انتشار : 10/03/1394 - 10:38


پروتکل الحاقی شش قدرت هسته‌ای چگونه است/پروتکل الحاقی چه تعهداتی برای کشورمان خواهد داشت

به گزارش خط امید بهشهر، پروتکل‌های الحاقی کشورهایی چون آمریکا، انگلستان و فرانسه بیش از آنکه ابزاری برای نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای آنها باشد، کارگاهی است برای آموزش بازرسان آژانس تا بدانند چگونه تأسیسات هسته‌ای دیگر کشورها را بازرسی کنند.

پروتکل الحاقی یک سند حقوقی است که با مذاکره بین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دولتی که اختیارات بازرسی‌های بیشتر از توافقنامه‌های پادمان به آژانس ارائه می‌کند، منعقد می‌شود. هدف از پروتکل الحاقی این است که آژانس بتواند درباره فعالیت‌های اعلام شده و احتمالا اعلام نشده اطمینان یافته و تصویر کامل‌تری از برنامه هسته‌ای یک کشور داشته باشد. بر اساس پروتکل، آژانس از حق دسترسی گسترده به اطلاعات و اماکن برخوردار می‌شود.
برای دریافت متن ترجمه شده مدل پروتکل الحاقی (بدون ضمائم) اینجا کلیک کنید.
پروتکل‌های الحاقی شش قدرت هسته‌ای جهان (آمریکا، روسیه، چین، انگلستان، فرانسه و هند) تفاوت‌هایی اساسی با مدل پروتکل الحاقی  که آژانس منتشر کرده است، دارند. پاکستان و رژیم اشغالگر قدس هیچگونه پروتکلی با آژانس نداشته و معاهده منع اشاعه هسته‌ای را نیز امضاء نکرده‌اند.
آمریکا: ایالات متحده به عنوان یک دولت دارای تسلیحات هسته‌ای ملزم به پذیرش پادمان‌های جامع بر اساس پیمان منع اشاعه هسته‌ای و یا اعلام فعالیت‌های هسته‌ای‌اش نیست. پروتکل الحاقی (INFCIRC/288.1) توافق پادمان بین آمریکا و آژانس انرژی اتمی را شامل معادن و دیگر اماکنی که مواد هسته‌ای در آن وجود ندارند، می‌سازد. با این حال پروتکل الحاقی آمریکا محدود به تأسیسات هسته‌ای غیرنظامی بوده و فعالیت‌هایی را که دارای اهمیت امنیت ملی می‌باشند، استثنا می‌سازد.
علاوه بر این، آمریکا این حق را دارد که درباره مکان بازرسی مدیریت شده و زمان آن تصمیم‌گیری نماید. اگرچه به غیر از این موارد پروتکل الحاقی آمریکا شبیه مدل پروتکل الحاقی آژانس است اما اساسا هدف آن بسیار متفاوت است.
پروتکل الحاقی آمریکا به جای اینکه آژانس را قادر سازد که فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده و یا عدم تطالق با پیمان منع اشاعه هسته‌ای را کشف کند، کارکرد دیگری دارد که عبارت است از "کمک [به آژانس] در توسعه فرآیند‌ها، ابزار و تکنیک‌هایی که توانایی [آژانس] برای شناسایی فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده در کشورهای غیر هسته‌ای را افزایش می‌دهد."
انگلستان و فرانسه: پروتکل‌های الحاقی انگلستان و فرانسه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که به آژانس کمک کنند تا فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده در کشورهای غیر هسته‌ای را شناسایی کنند. بر خلاف آمریکا، هیچ کدام از این کشورها استثنایی با عنوان امنیت ملی ندارند. هر دو پروتکل در مجموع منعکس کننده مدل پروتکل الحاقی هستند، اما تنها زمانی اجرا می‌شوند که فعالیت‌هایی در ارتباط با کشورهای غیرهسته‌ای وجود دارند.
روسیه و چین: پروتکل الحاقی هر دو کشور هیچ اجازه‌ای به بازرسان آژانس برای دسترسی فیزیکی به تأسیسات را نمی‌دهند. بر اساس پروتکل‌های الحاقی،‌ هر دو کشور باید اطلاعات درباره صادرات و واردات از کشورهای غیرهسته‌ای و نیز همکاری‌های با این کشورها درباره چرخه سوخت هسته‌ای را به اطلاع آژانس برسانند.
هند: این کشور معاهده منع اشاعه هسته‌ای را امضاء نکرده است بنابراین پادمان‌های جامعی که سایر کشورهای غیرهسته‌ای با آژانس دارند را ندارد. پروتکل الحاقی هند بیان می‌دارد که تنها برخی تأسیسات مشخصی تحت این پادمان‌ها قرار دارند. پروتکل هند تنها از این کشور می‌خواهد که اطلاعات درباره صادرات مرتبط با هسته‌ای را اطلاع دهد در حالیکه مدل پروتکل الحاقی شامل اطلاعات درباره توسعه و تحقیقات مرتبط با چرخه سوخت هسته‌ای، واردات مرتبط با هسته‌ای، و معادن اورانیوم است.
در پروتکل الحاقی هند همچنین دسترسی‌های تکمیلی به آژانس ارائه نشده است. این نوع دسترسی‌ها بازرسان آژانس را قادر می‌سازد که از تأسیسات اعلام نشده بازرسی کنند. پروتکل الحاقی هند بسیاری پادمان‌های داوطلبانه که دولت‌های هسته‌ای اجراء می‌کنند را دارا است البته آژانس هند را به عنوان یک دولت هسته‌ای قلمداد نمی‌کند.

 

 

پروتکل الحاقی مجموعه بازرسی‌‌ها و دسترسی‌های گسترده‌ای است که کشور اجرا کننده آن به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعطا می‌کند تا آنها بتوانند عدم‌تخطی این کشور از اصل عدم‌اشاعه هسته‌ای را بررسی کنند.

با نزدیک شدن به موعد پایان ضرب‌الاجل 9 تیر بحث‌‌ها درباره تعهداتی که کشورمان به‌ازای یک توافق هسته‌ای احتمالی خواهد پذیرفت، از محدودیت در برنامه هسته‌ای گرفته تا نظارت‌های آژانس، داغ‌تر می‌شوند. یکی از تعهدات کشورمان پذیرش و اجرای پروتکل الحاقی خواهد بود که از گذشته نیز در فضای سیاسی کشورمان بسیار بحث‌برانگیز بوده است.
در سال 1993 برنامه‌ای برای تقویت و توسعه سیستم پادمان‌های قبلی معرفی شده و در سال 1997 مدل یک پروتکل توسط شورای حکام آژانس تصویب شد. این تمهیدات توانایی آژانس برای شناسایی فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده، شامل تأسیساتی را که هیچ ارتباطی با چرخه سوخت هسته‌ای غیرنظامی ندارند افزایش داد.
کشورمان در گذشته این پروتکل را امضا و برای مدتی آن را به‌صورت داوطلبانه اجرا کرده است. از آنجایی که این پروتکل در مجلس شورای اسلامی تصویب نشده اجرای آن از نظر حقوقی الزام‌آور نیست، اما همان‌گونه که گفته شد بخشی از توافق احتمالی  اجرای پروتکل خواهد بود.
تا 20 دسامبر 2010، 139 کشور پروتکل الحاقی را امضا کرده‌ و 104 کشور نیز آن را اجرا کرده‌اند. برخی از این کشورها به‌صورت مشروط پروتکل را اجراء می‌کنند (مانند روسیه، فرانسه، ...) برخی دیگر نیز اصلاً برنامه هسته‌ای ندارند که نگرانی درباره بازرسی‌های ناشی از آن داشته باشند (مانند افغانستان، آلبانی، ...).
هنوز مشخص نیست مدل پروتکل الحاقی که کشورمان پذیرای آن خواهد بود به چه شکل است اما برای آگاهی از تعهدات احتمالی کشورمان بر اساس پروتکل الحاقی نگاهی داریم به متن مدل این پروتکل که روی پایگاه اینترنتی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی موجود است.
پروتکل الحاقی شامل 18 ماده و دو ضمیمه است. برای دریافت ترجمه فارسی متن پروتکل الحاقی (بدون ضمائم) اینجا کلیک کنید.
در ماده اول چنین قید شده:
مفاد موافقتنامه پادمان باید تا جایی که با مفاد این پروتکل مرتبط و منطبق باشند، در این پروتکل اعمال شوند. در صورتی که تضادی بین مفاد موافقتنامه پادمانی و مفاد این پروتکل پدید آید، مفاد این پروتکل باید اعمال شوند.
بدین ترتیب اگر بین این پروتکل و موافقتنامه‌های بازرسی که ایران و آژانس پیش از آن امضا کرده بودند اختلافی پدید آمده و یا ناهمخوانی وجود داشته باشد، متن این پروتکل معتبر خواهد بود.
ماده دوم پروتکل الحاقی از کشور امضا کننده می‌خواهد درباره تأسیسات مرتبط با فعالیت‌های تحقیقات و توسعه چرخه سوخت هسته‌ای1، معادن اورانیوم و توریوم، صادرات و واردات مواد چشمه2، مواد هسته‌ای و ... اطلاعاتی مشروح ارائه کند. این اطلاعات  شامل مقادیر، استفاده‌ها، سایت‌ها و هر نوع مکانی است که آژانس تشخیص دهد به‌نوعی با این موارد ارتباط دارند.
در بند ب.2. این ماده می‌خوانیم:
شرح کلی از فعالیت‌ها و هویت افراد حقیقی یا حقوقی که فعالیت‌هایی را در اماکنی که توسط آژانس مشخص گشته و خارج از یک سایت قرار دارند اما آژانس فکر می‌کند که در حقیقت ممکن است با فعالیت‌های آن سایت مرتبط باشند. ارائه این اطلاعات منوط به درخواست ویژه آژانس است. اطلاعات باید با مشورت آژانس و به‌موقع انجام گیرد.
در ماده سوم پروتکل درباره زمانبندی ارائه اطلاعات درخواست شده بر اساس ماده دوم بحث شده است.
از ماده چهارم به بعد بحث‌برانگیزترین بخش پروتکل الحاقی با عنوان "دسترسی تکمیلی" (Complementary Access) آغاز می‌شود و تا ماده ده ادامه می‌یابد. در ماده چهارم اعلام شده که کشور امضا کننده باید به بازرسان آژانس اجازه دسترسی به سایت‌ها و اماکنی را که در ماده پنجم مشخص شده است ارائه نماید. در بند ب ماده چهارم چنین قید شده است:
1) به‌جز آنچه در بند (2) زیر بیان شده، آژانس باید حداقل 24 ساعت قبل از دسترسی به [کشور اجرا کننده پروتکل] اطلاع دهد.
2) برای دسترسی به هر جایی در یک سایت که توأم با بازدید‌های راستی‌آزمایی اطلاعات طراحی یا بازرسی‌های ویژه یا معمولی باشد، مدت زمان اطلاع قبلی، در صورت درخواست آژانس، باید حداقل دو ساعت باشد، در شرایط استثنایی، ممکن است کمتر از دو ساعت باشد.
در ادامه ماده چهارم تأکید شده است که ارائه دسترسی و یا هر نوع تأخیر در آن باید به‌گونه‌ای باشد که هیچ گونه مانعی بر سر راه بازرسی‌ها پدید نیاید.
در ماده پنچم به برخی مکان‌هایی که باید آژانس اجازه دسترسی از آنها را داشته باشد به‌مانند سایت‌ها3 اشاره شده است. بندهای مرتبط با معادن، مواد هسته‌ای، صادرات و واردات تجهیزات و مواد هسته‌ای در ماده دوم از دیگر مواردی هستند که آژانس می‌تواند بر اساس آنها خواستار بازرسی از اماکن مشخص شده شود. اماکن و یا افراد خارج از سایت‌ها که آژانس فکر می‌کند در فعالیت‌های مرتبط با آن سایت دخیل بوده‌اند نیز در صورت درخواست آژانس مشمول بازرسی می‌شوند.
در ماده پنجم تأکید شده: "چنانچه [کشور اجرا کننده] پروتکل نتواند امکان دسترسی به اماکن فوق را فراهم آورد، باید فوراً تلاش معقول خود را در جهت برآوردن خواسته‌های آژانس از طریق روش‌های دیگر به کار بندد".
در بند پ ماده پنجم نیز اعلام شده که اساساً هر مکانی که توسط آژانس برای نمونه‌گیری محیطی مشخص می‌شود باید کشور اجرا کننده پروتکل اجازه دسترسی به آن را ارائه کند و "چنانچه نتواند امکان دسترسی به این مکان‌ها را فراهم آورد باید فوراً تلاش معقول خود را در جهت برآوردن خواسته‌‌های آژانس از مناطق مجاور یا از طریق روش‌های دیگر به کار بندد".
در ماده ششم فعالیت‌هایی که آژانس می‌تواند در اماکن مورد بازرسی انجام دهد تشریح می‌گردند که شامل مشاهده عینی؛ جمع‌آوری نمونه‌های محیطی؛ استفاده از دستگاه‌های شناسایی و سنجش پرتوها؛ به‌کارگیری انواع مهر و موم و دیگر ابزار شناسایی و تشخیص دستکاری؛ بررسی سوابق مرتبط با مقادیر،‌ منشأ و حالت مواد؛ جمع‌آوری نمونه‌های محیطی و دیگر تمهیدات عینی که از نظر فنی قابلیت آنها به اثبات رسیده؛ و ... است.
در ماده هفتم بحث مرتبط با "دسترسی مدیریت شده" مطرح می‌شود. هدف از این نوع دسترسی چنین تعریف می‌شود:
تا از انتشار اطلاعات مرتبط با اشاعه جلوگیری به عمل آید، الزامات ایمنی یا حفاظت فیزیکی اجرا شود؛ یا از اطلاعات حساس اختصاصی یا تجاری محافظت کنند.
اما بلافاصله تأکید می‌شود:
چنین تمهیداتی نباید موجب منع آژانس از انجام فعالیت‌های لازم جهت حصول اطمینان کافی از عدم وجود مواد هسته‌ای و فعالیت‌های لازم جهت حصول اطمینان کافی از عدم وجود مواد هسته‌ای و فعالیت‌های اظهار نشده در مکان مورد نظر و از جمله حل و فصل سؤال مربوط به صحیح بودن و کامل بودن اطلاعات اشاره شده در ماده 2 یا ناهمخوانی مربوط با آن اطلاعات گردند.
در ماده هشتم تأکید شده:
هیچ چیز در این پروتکل نباید مانع از این شود که [کشور اجرا کننده پروتکل] پیشنهاد دسترسی به اماکنی، علاوه بر آنچه در ماده 5 و 9 مورد اشاره قرار گرفته‌اند، به آژانس ارائه دهد یا از آژانس درخواست کند که در یک مکان خاص راستی‌آزمایی انجام دهد. آژانس باید بلادرنگ برای انجام چنین درخواستی به هر تلاش معقول دست بزند.
در ماده نهم کشور اجرا کننده ملزم شده که در صورت درخواست آژانس اجازه دسترسی به هر مکانی را که توسط این نهاد مشخص شده برای انجام نمونه‌برداری محیطی گسترده4 مهیا کند و بار دیگر تأکید می‌کند که "چنانچه کشور اجرا کننده پروتکل نتواند این دسترسی را فراهم کند باید تلاش معقول خود را جهت برآوردن خواسته‌های آژانس در مکان‌های جایگزین به کار بندد".
در ماده دهم آژانس ملزم شده که نتیجه فعالیت‌های خود را به اطلاع کشور اجرا کننده پروتکل ارائه کند. ماده یازدهم به چگونگی انتخاب بازرس‌ها می‌پردازد. ماده دوازدهم چگونگی اعطای ویزا به بازرسان را تشریح می‌کند.
در ماده سیزدهم اعلام شده که آژانس و کشور امضا کننده باید در صورت درخواست هر کدام "تمهیدات تکمیلی" برای چگونگی اجرای مفاد این پروتکل تدوین کنند.
در ماده چهاردهم بر ضرورت دسترسی بازرسان به انواع سیستم‌های ارتباطی تأکید شده است.
ماده پانزدهم پروتکل بر ضرورت حفاظت از اطلاعات محرمان تأکید دارد. " آژانس باید رژیمی دقیق برای اطمینان از حفاظت کارآمد دربرابر افشای اسرار تجاری، تکنولوژیکی و صنعتی و سایر اطلاعات محرمانه، شامل اطلاعاتی که حین اجرای این پروتکل از آنها آگاه می‌شود، ایجاد نماید".
در ماده شانزدهم اعلام شده که پروتکل دارای دو ضمیمه است که بخش لاینفک آن هستند. در ماده هفدهم درباره زمان آغاز اجرای پروتکل بحث شده و ماده هجدهم نیز به تعریف عبارات مورد استفاده در این پروتکل می‌پردازد.


منبع : تسنیم

 

 

  

دیدگاه شما در مورد : پروتکل الحاقی شش قدرت هسته‌ای چگونه است/پروتکل الحاقی چه تعهداتی برای کشورمان خواهد داشت

پروتکل الحاقی شش قدرت هسته‌ای چگونه است/پروتکل الحاقی چه تعهداتی برای کشورمان خواهد داشت

  • آخرین اخبار
  • پربیننده ترین
  • rss
  • آرشیو

 

 

مبلمان ماهور بهشهر